Geltoki historikoak

Valladolideko Geltokia

"... Joan zaitez Gaztela Leonera eta inauguratu itzazu nire izen Txit Gorenean Iparreko eta Zaragozako trenbide sareak; jakinarazi gaztelatarrei eta Aragoiko herritarrei, herri leial honen handitze eta joritasunarekiko Isabel euren erreginak duen grina..."

Hori izan zen Isabel II-k Espartero Jeneralari Valladolideko herriari bere izenean helarazteko agindu ziona, 1856eko apirilaren 28an egin zen ekitaldi ospetsuan; geltokiko lanak abiatzeko unean, hiriarentzat ospakizun garrantzitsua eta Valladolideko bizitza sozial eta ekonomikoarentzat haraindikotasun handikoa izan zen hartan.

 

Valladolideko geltokiko irudia

Garai hartako hainbat prentsa-idazkik jasotakoaren arabera, adreiluzko arku handi bat eraiki zen, herritarrek euren etxeak eroriko ote ziren beldurra baitzuten, lurrin-makina itzelek eta trenen joan-etorriek zoruan eragindako dardaren ondorioz. Etxeak erori aurretik, zubia bera eroriko zen.

Adreiluzko Arku Oroigarriak trenbide ibilbidea hasi zuteneko lanak gogorarazten dizkigu: alde batetik, Medina del Campo-runtz, eta beste aldetik, Burgoseruntz, Los Caminos del Hierro del Norte konpainia 1856an eraikitzen hasi zen Madril-Irun lineako zati gisa. Lehenik eta behin, lerroa marratu behar zen, eta eraikuntza amaierarako geratu ziren, noski, zailtasunak zituzten zatiak: Guadarrama-ko mendilerroa Gaztelan eta Pirineotako mendi-adarrak, Gipuzkoan. Une jakin batzuetan, mendilerroko langilegoa 13.750 gizonek osatu izan zuten, 1860ko apirilean zehar. Ez zen behar bezainbesteko ahaleginik egin, bi aldeetako tren azpiegiturak Baionan uztartzearren Isabel II-ren agintaldian auzoko herrialdearekin adostutako akordioa betetzeko. Frantziak aurkeztutako proiektu eta kontzesioen argitasun falta, barne-gatazka egoera eta Frantzia-Espainia arteko itsas konexioa Santanderren “Compagnie Internationale de Navigation”-en bidez gauzatu izanak, atzeratu egingo zuten tren bidezko lotura XX.mende hasiera arte. 1858an, Isabel II Erregina Príncipe Alfonso zubiaren (Pisuerga ibai gainean) lanen inaugurazio-ekitaldira joan, eta bertan lehenengo harria jarri zuen.

Enrique Grasset y Echevarría ingeniari franko-espainiarraren eta Salvador Armagnac arkitektoaren esku egon zen gaur egun Valladolideko Campo Grande edo Iparreko Geltokia denaren proiektua gauzatzea. Proiektu berria, zeinen bigarren bertsio zuzendua, azkenik, 1891an onartu zuten. Eraikinaren erabateko gauzatzea 1895eko urrian amaitu zen, lehenago bidaiariei soilik trenera igo eta bertatik jaisteko aukera ematen zien geraleku soila zegoen leku berean.

Madrileko Trenaren Museoko bilduma. Ferrocarriles Españoles Fundazioa
Geltokiko atartea

Erdiko nabeak, alboetako bi atalek eta muturretako bi nabeek osatzen zuten proiektua, Compañía del Norte-ren ohiko egitura jarraituz. Puntu erdiko 3 arkuen azpian ate handi bana zabaltzen zen erdiko habeartean, aurrealdean nabarmentzen ziren bi zutabe bikik banatuta eta oinzerrenda batek binaka eutsita.

Harri-adreilu bikotea da nagusi aurrealdean. Harlanduzko lana erdiko atalean eta kate-itxurako irudiak nabe guztietako hegaletan, harria ate eta leihoen ahokaduretan ere; gainontzekoa, prentsatutako adreilua. Eta frontispizioan zein hiriko armarriaren alde bietan, Ángel Díaz eskulturgileak Nekazaritza eta Industriari eskainitako bi eskultura agertzen dira.

Madrileko Trenaren Museoko bilduma. Ferrocarriles Españoles Fundazioa

Nasen gaineko burdinezko estalkiaren osagarriak, bi aldeetako gortinetan erlojuak dituela, Príncipe Pío geltokia gogora ekartzen du egitura bera baitu (Polonceau aizto txikien sistema artikulatua). 20 metroko argiari eutsi zion, baina Enrique Grasset-en lehenengo estudioan baino garaiera txikiagoarekin -eraikinaren lehen solairuko ertzetik abiatzen da- eta parpaila gutxiagorekin. Eusten duten zutabeak Bilboko Zorroza tailerretan urtu zituzten.

Campo Grande-ren aipamena, herritar ugari biltzen dituen hiri-parketik hurbil dagoelako da, garai hartako topagune eta elkarbizitza sozialerako leku aparta zelarik.

Urte jorien eta baikortasunaren arrastoa geratu da geltokian bertan, noski, eta baita lurrin lokomotorren babeslekua diren errotonda zaharretan ere. Baina multzo honen etorkizuneko antolaketa aldabidean sartu zen Renfe-k eta Valladolideko Udalak 1993ko maiatzean adostutako elkarlan hitzarmenarekin, trenbidearen ibilbideak hiriaren garapenari eragiten zion mugari irtenbide teknikoa aurkitu asmoz egindakoa. Arterial trenbide-sareak Ipar-ekialde guztira bideratutako garraioaren erdigune bilakatu nahi du Valladolid, eta geltokiari dagokionez, bidaiariarekiko arreta zentroa bihurtu nahi dute berehala.

Valladolideko Geltokia

Valladolideko geltokia lasaia, liraina, eta forma-elementu guztietan argitsua agertzen da gaur egun, bere eraikuntza lanen mendeurren-ospakizunetarako (1891-1991) sakonki eraberritu ostean. Valladolidek beti izan du argi artifizial ona: gas argiztapena izan zuen lehenengo linea izan zen, eta 1990ean, aurrealdearen argiztapen sistema erabili zen aurreneko aldiz, gauez bere bikaintasunaren ikuspegi aparta izatea ahalbidetzen duena.


Edición Impresa

FICHA TÉCNICA ESTACIÓN DE VALLADOLID

Portada de la edición impresa

Noviembre de 2006

En esta edición han participado Adif, a través de su Dirección de Patrimonio y Urbanismo, Dirección Ejecutiva de Estaciones de Viajeros y la Fundación de los Ferrocarriles Españoles.